Rwanda 3: UMUGANDA

Elke laatste zaterdagochtend van de maand ligt het openbare leven in Rwanda plat vanwege umuganda. Dat geldt voor landelijke gebieden, maar ook voor de hoofdstad Kigali. Het woord betekent zoiets als ‘samen komen om een gezamenlijk doel te bereiken’. Het is een soort gemeenschappelijk vrijwilligerswerk. Dat gezamenlijke doel is de Rwandese samenleving. Samen werken aan verbetering. Vooraf en per wijk of dorp wordt vastgesteld waaraan gewerkt wordt. Dat kan zijn: weghalen van onkruid, aanleggen van een speelveld, uitscheppen van verstopte afvoerkanalen, bouwen van een gemeenschappelijk onderdak voor wijk- en dorpsbijeenkomsten. Dat komt ten goede aan iedereen.

Medewerkers van het dorps- of wijkcomité gaan van huis tot huis om te kijken of iedereen deelneemt aan het vrijwilligerswerk. In dorpen en arme wijken is die controle zeer strikt. In rijkere stadsdelen is het lastiger, omdat daar meer mensen deelnemen aan de 24-uurs economie en mensen door nachtdienst soms overdag slapen of door werk buiten de regio afwezig zijn. Zij worden een soort van gedoogd. Ook als zij niet ’s nachts hebben gewerkt of buiten de regio hebben gewerkt. Sommige mensen proberen onder de umuganda uit te komen door de deur niet open te doen bij controle door een buurtcomité. Maar bij enige twijfel of iemand wel in een nachtdienst heeft gewerkt, kloppen de buurtmedewerkers door. Goede contacten helpen om daar onderuit te komen.

Na afloop van de werkzaamheden vindt in de wijk of het dorp een bijeenkomst plaats onder leiding van de buurt- of dorpsleider. Die houdt een toespraak die focust op het belang van saamhorigheid en gemeenschapszin. Buurtbewoners kunnen vragen stellen of kritische opmerkingen maken over dingen die hun leven onaangenaam maken, zoals verstopte rioleringen of gebrekkige watervoorziening. De vragen en klachten worden genoteerd en de dorps- of wijkoudste zoekt uit hoe een oplossing gevonden kan worden voor de klachten.

Maar de hoofdfocus van de maandelijkse bijeenkomst is eenheid. Eenheid lijkt het enige wat Rwanda verder kan helpen na de verscheurende genocide van 1994. Van hutu’s of tutsi’s (de twee voornaamste bevolkingsgroepen) mag niet meer worden gesproken. Rwanda is één. De etnische verschillen tussen hutu’s en tutsi’s die na decennia van rivaliteit in 1994 tot de genocide hebben geleid, bestaan zogenaamd niet meer. Er is zelfs een wet in Rwanda die verbiedt om nog van hutu of tutsi te spreken. De Rwandese president Paul Kagame heeft als doel om van het land een welvarend staatje te maken binnen turbulent centraal Afrika. De enige manier waarop dit hem lukt, is door etnische verschillen het zwijgen op te leggen in het belang van het nationale geheel. Daarvoor heeft hij onder andere zich laten inspireren door Singapore.

Umuganda heeft daarom een groter doel dan gemeenschappelijk vrijwilligerswerk ten behoeve van de samenleving alleen. Alle dorps- en buurtcomités houden ook goed in de gaten wie wie is, wie in welk huis woont, wie deelneemt aan umuganda, wie niet. Het is daarom naast een nobel gemeenschapsinitiatief, ook een middel om de bevolking in kaart te brengen en te houden.

Juist die georganiseerde lijsten en lokale verbanden hebben er zo toe bijgedragen dat de etnische volkerenmoord zo hard kon toeslaan in 1994. Want dezelfde lijsten die nu vertellen wie bijdraagt aan de umuganda en wie niet, wie wie is, wie tot welke groep behoort, ookal mag er niet over etnische groepen gesproken worden, hebben ertoe bijgedragen dat in 1994 de genocide zo snel en zo hard om zich heen kon grijpen.

Dat systeem is dus nog altijd een hard machtsmiddel.

 

 

 

 

 

The following two tabs change content below.
Jarenlang werkzaam op diverse afdelingen in de klinische psychiatrie. Tegenwoordig verpleegkundige en roosterplanner. Daarnaast actief als freelance journalist. Voorheen redacteur van India Nu, het enige Nederlandstalige tijdschrift over India. Publicaties: Hub’dulü, verwarring en verwondering in Azië (2003), Iedereen heeft wel wat (2010), Impact van suïcide op GGz-medewerkers (2012), In de psychiatrische kliniek, anekdotes uit de GGz (2013). Bezoek de website van Floris Bijlsma op http://www.florisbijlsma.nl/.

Laatste berichten van Floris Bijlsma (toon alles)